Ongeveer 2 jaar geleden ging het van start, een RAAK-project van o.a Fontys hoge school. Het doel van dit project;

Lange termijn:

• Het bevorderen van sportparticipatie door personen met een beenprothese

Korte termijn:

• Kennis inventarisatie

• Kennis vermeerdering

• Ontwerpproces en functie evaluatie sportprothesen

• Trainings en oefenprogramma's in revalidatie centra

• Prestatieverbetering en gevolgen van training op de biomechanica van de prothesedrager

• Kenniscirculatie

• Betrokken doelgroepen: instrumentmakers, behandelaars, trainers, sporters, onderzoekers

• opleidingen Fontys

Dit komt simpel gezegd neer op het ontwikkelen van een standaard protocol: hoe moet een sportprothese voor een bepaalde sport en voor een bepaald iemand eruit zien/opgebouwd/ uitgelijnd zijn, hoe wordt zo'n prothese gefinancierd, waar kan je terecht voor training en hoe ziet die training eruit . De eerste gedachte achter dit project was de topsporters met een prothese in Nederland er beter mee te laten presteren, maar gaande weg is de doelstelling wat gewijzigd en kreeg breedte sport met een prothese meer de aandacht. Alleen maar goed natuurlijk, want met breedte sport heb je een veel groter bereik, topsport is natuurlijk maar voor een heel select clubje mensen weggelegd. Ik heb het project vanaf het begin meegemaakt en ben meermaals voor kracht en belastings metingen op de universiteit in Eindhoven en Maastricht geweest. Het is een erg mooi project, waar diverse bedrijven uit de prothese industrie bij betrokken zijn w.o Otto-Bock en Össur, diverse instrumentmakerijen maar ook bekende nationale en internationale namen op het gebied van training, waaronder Bob Gailey, Toine van den Goolbergh en Frank Dik. Leidend instrumentmaker in dit verhaal is Frank Jol omdat hij de meeste ervaring en kunde heeft in het vervaardigen van sportprotheses. Ook de inzet van Ton de Lange en Xander van Doorn van Fontys zijn bepalend geweest voor dit project.

Op 17 september was het dan zover, het afsluitend symposium van het project. Wat was er bereikt? en wat is er allemaal gedaan.

De dag werd geopend door Joop Vos, de dagvoorzitter die zeer voortvarend en enthousiast de dag zou leiden, erg leuk om naar te luisteren.

Het welkomst woord was van Ton de Lange 1 van de initiatief nemers van het project; tevens de projectleider, namens Fontys Hoge school.

Zijn praatje ging over wat Fontys nu precies doet, uitleg over het project en de onderverdeling in een aantal werkpakketen w.o

• Research

• Website

• Ontwerp, protocollering en afstelling sportprotheses

• Training

Het uiteindelijke doel hiervan is het (gedeeltelijk) inbouwen in de opleiding orthopedisch technoloog van Fontys.

De volgende spreker was Nelli Cooman. Er werd begonnen met een video over haar indrukwekkende atletiek carrière en daarna mocht de zaal even wat rek en strek oefeningen doen. Nu denk je natuurlijk was heeft deze top sprintster nu te zoeken op een symposium over “sporten met een prothese”. Als je weet dat Nelli al jaren het minder valide sporten promoot en ook ambassadrice is van de gehandicapten sport dan begrijp je het.

Haar verhaal ging over sport en er kwam eigenlijk uit dat atletiek zeker niet haar voorliefde had, vooral omdat je vaak alleen traint. Groepssporten waren meer haar ding, maarja als je ergens heel goed in bent heb je daar wel veel voor over. Het heeft in ieder geval haar hele leven beïnvloed. Essentie van haar verhaal was dat ook zij hulp nodig had. Het is net als met revalideren, je moet het zelf doen maar je hebt zeker hulp nodig.

Daarna kwam Jenny ter Veld aan het woord. Zij is tijdens het project 1 van de test personen geweest en tevens mijn trainingsmaatje. Jenny vertelde haar verhaal. Na borst kanker en borst amputatie genezen verklaard, maar door verwerkingsproblemen aan het hardlopen gegaan om de gedachten te verzetten. Dit werkte prima, maar het onvoorstelbare gebeurde. Ze kreeg een andere vorm van kanker terug, bot kanker met een knie-ex amputatie tot gevolg. Na de amputatie werd ze zonder hulpmiddelen naar huis gestuurd. Uiteindelijk deze maar zelf aangeschaft, maar als je dat doet krijg je ze niet meer vergoed. Jenny dacht dat er een heel revalidatieteam klaar zou staan om haar weer op weg te helpen, dus het komt goed.

Niets bleek minder waar, de instrumentmaker waar ze terecht was gekomen stelde domme vragen als “ Wat wilt u” en “wat voor prothese wilt u” . Als Jenny op de poster van de bergbeklimmer wijst met het antwoord, dat wil ik begint de instrumentmaker te lachen; onmogelijk volgens hem. De prothese die hij voor haar maakt bleek niet te functioneren en viel tijdens het lopen na een paar passen al af. Haar gevoel had haar volgens haar al moeten vertellen dat het niet goed zat. Haar instrumentmaker vertelde met trots dat hij de enige instrumentmaker in Nederland was die kon gipsen zonder dat zijn pak vies werd. Volgens het revalidatieteam was de prothese prima en ging het allemaal goed en was ze ook snel uit gerevalideerd. Gewoon lopen zou het maximale wel zijn en hardlopen was absoluut niet meer mogelijk.

Na korte tijd heeft ze een andere instrumentmaker gezocht, die maakte een goed passende en goed functionerende prothese voor haar en stuurde haar naar een atletiek trainer (Frank Dik) om weer “gewoon” te leren lopen. Inmiddels loopt ze hard op een sportprothese en traint ze 3x per week op de atletiek baan. Iets wat haar revalidatieteam niet voor mogelijk had gehouden. Je hebt motivatie en inspiratie nodig om verder te komen. Het sporten is natuurlijk een extra belasting voor je lichaam. Maar liever versleten dood dan dat je lichaam niet “gebruikt” is. Wat Jenny erg jammer vindt is dat er nog nooit iemand van het revalidatieteam naar een training is komen kijken. Gelukkig kon Jenny het smeuïg en met humor vertellen, want het is natuurlijk wel een triest verhaal.

Als Jenny klaar is met haar verhaal barsten de reacties los uit de zaal, de een noemt het een uitzondering en de ander zegt dat het veel vaker voorkomt. Er is een revalidatiearts die zich echt aangevallen voelt en zich er niet in herkent. Een andere revalidatiearts schaamt zich diep. In ieder geval is Jenny uitgenodigd als gastspreker op de opleiding voor instrumentmakers om daar haar verhaal te doen en zo de nieuwe instrumentmakers dit mee te geven.

Na de korte pauze is Lenie Scholten aan het woord, zij is wethouder van Jeugd, Welzijn en Zorg van de gemeente Eindhoven (sportstad). Er komt een heel verhaal over beleid en vergoedingen. Het blijkt dat je daar goed zit als je een sportprothese wilt, want die valt in Eindhoven onder de WMO en dat is in de meeste gemeenten wel anders. Ook komt er de toezegging dat ondanks de bezuinigingen die eraan zitten te komen zij de sportvergoedingen daar buiten zal laten door het bovenstaande verhaal. Mooier nieuws is er natuurlijk niet als je in Eindhoven woont en een sportvergoeding wilt/nodig hebt.

Na de middag pauze zijn er 2 parallel workshops:

• Vervaardigen en afstellen van sportprothesen, door Frank Jol en Ton de Lange

• Revalidatie en training, door Frank Dik en Xander van Doorn.

   

Omdat ik zelf meewerkte aan de workshop “revalidatie en training” heb ik de workshop over de vervaardiging van sportprothesen helaas gemist. Uit wat ik heb gehoord hebben Frank en Ton er een mooi smeuïg verhaal van gemaakt. De stappen om tot een goed sportprothese te komen zijn:

• Anamnese,; uitgangspunten bepalen m.b.t activiteit/sport; keuze ophanging/fitting, liner; keuze onderdelen.

• Maatname; eerste bepaling “uitlijning”

• Correctie gipsmodel/cad-cam

• Productie; diagnostische/test koker

• Ontwerpen prothese d.m.v werktekening

• Assembleren/productie voorzieningen

• Eerste pas in “dynamische” omgeving; visuele analyse; veld test

• Dynamische analyse met camera(s) en bewegingsanalyse software

• Evaluatie veldtest; eventuele aanpassing; veldtest

• Evaluatie; inname prothese; realisatie definitieve prothese voorziening

• Afleveren definitieve prothese voorziening

• Controle en evaluatie na “praktijkervaring”

Ook de intro van Frank Dik en Xander van Doorn heb ik niet meegekregen omdat ik in de sportzaal e.e.a aan het voorbereiden was.

Het verhaal ging over spier groepen die niet of juist erg veel worden gebruikt door een prothese loper en dat er een aantal compensatie mechanismen in het lichaam zijn. Zo is symmetrisch lopen voor een prothese loper niet aan de orde, omdat het lichaam niet meer symmetrisch is.

In de praktijk komt het erop neer dat romp stabiliteit erg belangrijk is. Ook buikspieren spelen een belangrijke rol. Ook kan met prothese aan gewoon “kracht” oefeningen worden gedaan om de spieren die er nog zitten wel te prikkelen. Met training is een hoop te bereiken. Belangrijk bij het lopen met een (sport) prothese is het wekken van vertrouwen in het materiaal en laten ervaren dat iets kan, Frank Dik kan dit als geen ander. Er waren 5 prothese lopers met diverse amputatie niveau's aanwezig waaronder ik. Er werden diverse oefeningen voorgedaan om verschillen te laten zien. Er werd gedemonstreerd dat hardlopen op een dagelijkse prothese echt wel mogelijk is en tevens werd er het e.e.a op sportprotheses gedemonstreerd.

De workshops stonden onder grote belangstelling, het is te hopen dat er wat van doorsijpelt naar de revalidatie en opleiding en dat op die manier de (toekomstige revalidanten er wat aan hebben).

Het project loopt nog een even, dus nog niet alle resultaten evenals het eindverslag zijn klaar, jammer maar we zullen nog even geduld moeten hebben.

Nu was het tijd voor de afsluiting van de dag.

De dag voorzitter Joop Vos had met alle punten die deze dag voorbij zij gekomen een leuk lied gemaakt dat met zijn alle gezongen werd, erg leuk.

Dit was het eind van een erg mooi project waarvan de grootste zichtbare verdienste die er op korte termijn van overblijft misschien wel prothesesport.nl is.

Appie Rietveld